boerderijen

 

Toen het klooster zich hier vestigde verwierf zij steeds meer land om de groeiende kloostergemeenschap te kunnen onderhouden. Ook werd door inpoldering veel onbruikbaar gebied in cultuur gebracht en geschikt gemaakt voor landbouw en veeteelt (zie het grote gele gebied in de kaart hieronder). Als gevolg hiervan werden er steeds meer boerderijen gebouwd, verspreid over het enorme areaal dat het klooster in eigendom had. Dit wordt geschat op 6000 a 7000 hectare. Deze oude middeleeuwse boerenplaatsen bepalen nog steeds het gezicht van het cultuurgebied Middag-Humsterland. De oudste vormen, de zogenaamde ‘langhuizen’, zijn in de loop van de 16e eeuw vervangen door kop-hals-rompboerderijen, zoals hieronder te zien is op de 18e eeuwse kaart van de Atlas van de Provincielanden. Vaak werd de schuur vervangen en niet het voorhuis, zodat zelfs in de 20e eeuw nog middeleeuwse voorhuizen intact waren. Helaas zijn de waarschijnlijk enige en oudste in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw afgebroken. Dit zijn Zuiderham en Langeweer. De foto’s staan hierboven; de boerderijen zijn ingedeeld volgens de kerspelgrenzen.

Een zogenaamde ‘lanckhuys’ of langhuis.

 

De atlas van Siemens: de kerspelindeling rondom Aduard

Kerspelen zijn kerkelijke gemeenten of parochies die al in de 11e en 12e eeuw zijn gevormd als een onderdeel van een bisdom. In de atlas van Siemens (1962), waaruit onderstaande afbeelding genomen is, worden de kerspelgrenzen van voor 1559 aangegeven. Aduard (nr. 21) was voor 1594 geen kerspel, maar een klooster. De boerderijen zijn gerubriceerd volgens deze oude kerspelindeling. Zie ook Niet alle Aduarders wonen in Aduard.

Kerspelen gemeente Aduard: 21 Aduard, 20 Den Ham, 42 Fransum, 41 Wierum, 22 Hooge- en Lagemeeden

Kerspelen daarbuiten: 23 Zuidhorn, 39 Leegkerk, 45 Garnwerd, 43 Ezinge, 44 Feerwerd, 46 Oostum

Het grondbezit van het klooster rondom Aduard in de atlas van Siemens met kerspelgrenzen. Elk kerspel heeft een nummer.

 

De atlas van de provincielanden van Groningen: 18e eeuwse boerderijen

Tussen 1722 en 1736 werd het grondbezit van de provincie Groningen in kaart gebracht en gebundeld in de ‘Atlas der Provincielanden van Groningen’. De tekenaar is zeer zorgvuldig te werk gegaan. Veel boerderijen rondom Aduard zijn in deze atlas geregistreerd en nauwkeurig getekend, inclusief omgrachting en boomgaarden. Hieronder kaart 21 van Fransum, het gebied ten oosten van de Sietse Veldstraweg. Den Ham ligt linksonder, net buiten de kaart.