scholen

 

 

Er is waarschijnlijk geen dorp in Nederland waar al zo lang onderwijs wordt gegeven als Aduard. R.R. Post geeft in zijn boek ‘Scholen en onderwijs in Nederland gedurende de Middeleeuwen’ een overzicht van plaatsen waar en wanneer zich voor de Reformatie al scholen bevonden. Voor Aduard noemt hij het jaartal ca. 1350, maar dit is bij benadering. De abtenkroniek van Aduard vermeldt dat Abt Albertus (1205-1216) een grotere kapel liet bouwen, die ‘de School’ wordt genoemd. Dit was dus een kerk die later, na de bouw van de grote kloosterkerk die in 1263 gereed kwam, ingericht werd als school. De nieuwe en jonge monniken kregen daar onderricht in de vrije kunsten en het kerkelijk recht, nadat ze in de Rodeschool bij Winsum Latijn hadden geleerd. Die kloosterschool heeft waarschijnlijk gestaan in het gebied waar zich nu de voormalige Hervormde pastorie bevindt. Een van de leden van de Aduarder Kring maakt in een tekst de opmerking, dat, waar nu de kleedmeester woont, vroeger de school was. In een 17e eeuwse notitie van de provincie Groningen wordt de tuin van de pastorie de dool- of kleedmeestershof genoemd, verwijzende naar de vroegere functie in de kloostertijd. Vermoedelijk heeft die kapel van Albertus een kloosterhof gehad, die na de realisatie van het nieuwe klooster met de grote kloosterkerk, een andere functie heeft gekregen. Het is bekend dat zich daar ook de bibliotheek van de abdij bevond. Dit gehele complex zal een onderwijsfunctie hebben gehad, waar ook de nieuwe monniken (novicen) gehuisvest waren. Hoe dit alles er precies heeft uitgezien is niet te achterhalen. In elk geval kan gesteld worden, dat er in Aduard al sinds de 13e eeuw lesgegeven wordt; eigenlijk al vanaf de stichting van het klooster, dus 825 jaar.

In de 3D-reconstructie heeft de school nr. 21 en de kapel van Albertus nr. 16. Nr 30 is de dool- of kleedmeestershof. Het onderwijs zal zowel in 16 als 21 gegeven zijn.

De voormalige Hervormde pastorie bevindt zich in het dool- of kleedmeestershof van het klooster. De gracht die ligt tussen deze tuin en de begraafplaats is nog een restant van de oorspronkelijk middeleeuwse ringgracht. Zie reconstructie boven nr. 30.

 

Nu was Aduard een klooster en geen dorp. De educatie was alleen gericht op monniken en niet op burgers. Op het platteland had elke parochie een dorpsschooltje waarin de koster van de kerk lesgaf. Vaak had de koster de competenties daarvoor niet. Velen konden nauwelijks lezen of schrijven. Daarom steldenn parochies die geld hadden een koster-schoolmeester aan. In Peize gebeurde dat in 1569. Hij moest de kinderen leren lezen en schrijven in het Nederlands of Latijn (mits hij die taal beheerste), leren zingen, opleiden in goede zeden en tucht en hij moest in het koor zingen en kosterswerk doen. Het woord ‘koster’ is afgeleid van het Latijnse ‘custos’, wat beheerder betekent. Hij was dus beheerder van het kerkgebouw. Na de Reductie, toen de uitoefening van het rooms-katholicisme in Groningen werd verboden, bleef men de schoolmeester koster noemen, ook al was hij dat in feite niet meer.

Hoe ging het verder in Aduard? De monniken waren vertrokken en er was een kleine dorpsgemeenschap ontstaan die een eerste predikant benoemde in 1595. In datzelfde jaar wordt melding gemaakt van ijzerwerk dat de dorpssmid leverde voor het ‘schoelmestershuijs tot Aedwert‘ en in 1600 ontving Hendrick de timmerman geld voor werkzaamheden verricht aan ‘de nije schoele ende behuysinge des schoelmeesters‘. Met het laatste wordt waarschijnlijk bedoeld de inrichting van een school in het westelijke gedeelte van de oude ziekenzaal, nu Abdijkerk genoemd. Tot aan 1890, toen er een nieuwe school werd gebouwd op de plek van de huidige Spar, kregen de kinderen hier onderwijs. De hoofdmeester woonde boven het lokaal, op een zolder. De ingang van de school was aan de noordzijde. Hier was een gebouwtje tegenaan gezet, die toegang gaf tot de school en de schoolmeesterswoning (zie foto). Zie Schoolmeestersrapport Aduard 1828.

In 1876 stichtte de nieuwe gereformeerde kerkgemeenschap in Aduard een school aan de Zwarte Laan, nu het Hoge Hof aan de Schoolstraat. In 1953 verhuisde men naar de overkant. De oude, dan openbare school genoemd, wordt in 1974 afgebroken. Het onderwijs wordt voortgezet in een nieuw gebouw aan de Kleiweg. In 1985 komt er een gereformeerd vrijgemaakte basisschool aan de Bloemstraat, die inmiddels is opgeheven. Opmerkelijk is wel, dat Aduard in de 19e eeuw een Franse school heeft gehad (Burg. Seinenstraat 36). Hier gaven schoolmeesters ’s avonds les in de Franse taal.

Geheel rechts de Franse school.

De Christelijke Lagere school van 1876.

De Openbare Lagere school van 1890, gerenoveerd in 1950.

De ingang van de oude school in de Abdijkerk (1600-1890).