bruggen en kanalen

 

De infrastructuur

De keuze voor de wierde van Ade voor de vestiging van een klooster is weloverwogen geweest. Om te overleven had een monnikengemeenschap voor de infrastructuur drie eisen. Ten eerste diende er een goede waterweg te zijn voor het vervoer van goederen, ten tweede een begaanbare weg als verkeersroute voor personen en wagens en ten derde een grote stad in de onmiddellijke omgeving voor handel en aanschaf van zaken die het klooster zelf niet tot zijn beschikking had. Toen monniken uit het klooster Klaarkamp, waarschijnlijk al ver voor de stichting in 1192, de wierde inspecteerden, ontdekten zij dat aan alle eisen tegemoet kon worden gekomen. Er lag hier ten oosten van de wierde het Peizerdiep, dat via het huidige Den Ham naar het Reitdiep meanderde, een verkeersweg, die ten noorden van de wierde een verbinding gaf naar het westen en zuiden, en op nog geen uur lopen de stad Groningen. Het klooster werd toen gebouwd in de hoek van de rivier en de weg.

Het klooster werd gebouwd in de fuik van het Peizerdiep (blauw) en de wagenweg (rood). 

De rode weg is de oude wagenweg tussen Groningen en Friesland, die over Dorkwerd en Steentil loopt, langs het Aduarder Voorwerk en, voor het graven van het Van Starkenborghkanaal, aansloot op de huidige Albert Harkemaweg. Dan gaat hij voor herberg Onder de Linden langs, over de Kleiweg naar het westen langs hotel Aduard en vervolgens naar Zuidhorn.

Het klooster had een intensieve handelsverkeer over water. Het Peizerdiep was van cruciaal belang, omdat het de verbinding was met het Reitdiep, de doorvaarroute naar de Waddenzee en Duitsland. Het bevaarbaar houden van deze rivier moet grote problemen opgeleverd hebben, want al voor 1300 besluiten de kloosterlingen om een nieuw kanaal te graven naar het Reitdiep. Dit wordt het Aduarderdiep. Daar waar het Aduarderdiep de wagenweg kruist, wordt een nieuwe brug gebouwd, de huidige Steentil. Zie ook: Wanneer is het Aduarderdiep gegraven? en Steentil, an early monastic stone bridge in the monastic landscape of Groningen, the Netherlands.

Om het kloosterterrein per schip te kunnen bereiken is De Lindt gegraven, waarschijnlijk al direct na de stichting. Eerst als verbinding tussen klooster en Peizerdiep en later verlengd naar het Aduarderdiep.

Na de kloostertijd vinden er direct geen grote ingrepen meer plaats in de infrastructuur rond Aduard. De nieuwe dorpsbewoners proberen nog wel in 1602 om de wagenweg, die om het dorp liep, door het dorp heen te krijgen, zodat de neringdoenden konden verdienen aan passanten. Ze boden de provincie aan een brug over De Lindt te bouwen achter de Zuiderpoort van het klooster, die er toen nog stond. Dit is ook gebeurd, maar een groot succes is die doorgaande weg niet geworden. Pas halverwege de 19e eeuw is het zover. In 1843 wordt de huidige Friesestraatweg aangelegd en verliest de oude wagenweg zijn functie als belangrijke verkeersader tussen Groningen en Friesland. In 1845 wordt een verbinding aangelegd tussen de Friesestraatweg en het dorp. Deze weg wordt eerst de Grintweg genoemd en veel later in de 20e eeuw de Heereweg. Die benaming is foutief, want de wagenweg ten westen van Aduard, de huidige Kleiweg, heet eigenlijk Heereweg.

Dan worden er in de jaren 1930-1940 twee grote projecten bij Aduard uitgevoerd. Ten noorden van het dorp wordt een nieuw kanaal aangelegd, het Van Starkenborghkanaal, wat een enorme ingreep in het oude landschap is geweest. Het Van Starkenborghkanaal en het Aduarderdiep zijn de enige rechte lijnen in het oude cultuurgebied Middag-Humsterland. De hoogtekaart van dit gebied laat deze lineaalstrepen goed zien. In diezelfde periode wordt er een nieuwe, grote brug over het Aduarderdiep gebouwd, vanwege de groei van het autoverkeer.

Hoogtekaart van het gebied Middag-Humsterland, uitgegeven door de provincie Groningen.

Dit jaar, 2018, zullen twee nieuwe infrastructurele projecten bij Aduard worden afgerond. Door een nieuwe rondweg verliest de hoofdstraat zijn functie als verbinding tussen de Friesestraatweg en het achterland Middag-Humsterland. Dit zal veel rust geven in het dorp, maar zo’n rondweg zal anderzijds ook de handel kunnen beïnvloeden, zoals de eerste Aduarders in 1602 al vermoedden. Tegelijkertijd krijgt het Aduarderdiep een nieuwe brug om de groeiende verkeersstroom tussen Groningen en Zuidhorn het hoofd te kunnen bieden.